Tijdens de puberteit maken jongeren zowel lichamelijke als psychologische veranderingen door. Dat gebeurt onder invloed van hormonen. Iedereen maakt deze periode op een andere manier mee.
In de puberteit verandert je lichaam door hormonen. Hormonen worden bepaald door je fysieke geslacht. Dat is niet altijd hetzelfde als je genderidentiteit.
Voor het leesgemak maken we verschil tussen een typisch vrouwelijke ontwikkeling (met XX-chromosomen, eierstokken en oestrogenen) en een typisch mannelijke ontwikkeling (met XY-chromosomen, teelballen en androgenen).
Sommige mensen hebben gemengde geslachtskenmerken. Dit noemen we intersekse.
Het is ook normaal als de puberteit bij jou iets vroeger of later begint of eindigt.
Merk je al veranderingen voor 9 jaar? Zoals schaamhaar, borstgroei of je regels? Of is er nog niets gebeurd op je 15 of 16 jaar? Praat er dan over met een dokter.
Begint je puberteit vroeger of later dan bij je leeftijdsgenoten en vind je dat lastig? Praat erover met iemand die je vertrouwt: een vriend(in), je ouders, een dokter of psycholoog.
Adolescentie is de periode waarin je groeit van kind naar volwassene. De adolescentie begint in de puberteit en eindigt wanneer je volwassen bent.
Als kind groei je snel tijdens de puberteit. De meeste kinderen krijgen hun groeispurt tussen je 10 en 12 jaar. Het kan ook vroeger of later zijn.
Niet alle lichaamsdelen groeien even snel.
Binnen een lichaamsdeel zijn er ook nog grote verschillen. In je gezicht groeien je kaakbeenderen en mond bijvoorbeeld sneller dan je voorhoofd.
De verhoudingen zijn dus even uit balans. Dat is normaal.
Je groeit niet alleen in lengte, maar wordt ook zwaarder.
Bij mensen met intersekse kenmerken ontwikkelen zich soms geen vrouwelijke of mannelijke kenmerken, of minder uitgesproken.
Wanneer je geboren bent als jongen, wordt je stem dieper en zwaarder tijdens de puberteit. Dat komt omdat het strottenhoofd in je keel groeit. Dat doet je stembanden oprekken.
In het begin kan je stem nog overslaan, omdat de spieren rond de stembanden zich moeten aanpassen.
In de puberteit krijg je meer haar op nieuwe plekken:
Sommige lichamen ontwikkelen dan ook borsthaar, buikhaar en baardgroei. Dat kan in verschillende mate zijn. Bij sommigen gaat dit eerder over donshaar en bij anderen zal dit meer zichtbaar zijn.
Schaamhaar krijg je meestal tussen je 11 tot 14 jaar, okselhaar 1 of 2 jaar daarna. Het kan ook veel vroeger of later groeien.
Je kiest zelf of je onthaart. Dat is niet nodig voor de hygiëne.
De geur van je zweet wordt sterker. Was jezelf regelmatig en gebruik deodorant als je de geur onaangenaam vindt.
Bij lichamen die vrouwelijk ontwikkelen:
Bij lichamen die mannelijk ontwikkelen:
De borsten beginnen enkele jaren voor de menstruatie te groeien.
Bij sommigen zijn de borsten volgroeid op 14 jaar. Bij anderen groeien de borsten tot 18 jaar.
Borsten kunnen klein of groot zijn, rond of een beetje ovaal. Hoe borsten eruitzien heeft geen invloed op de werking. Alle borsten werken hetzelfde.
In de puberteit is de penis nog in volle ontwikkeling. Je penis groeit tot 16 à 18 jaar.
De grootte en de vorm van de penis is bij iedereen anders. Hoe een penis eruitziet heeft geen invloed op de werking. Je kan met elke vorm en grootte van penis opgewonden raken, seks hebben en ervan genieten.
>> Lees meer over de gemiddelde penisgrootte bij volwassenen.
Je schuift je voorhuid naar achter om de plek onder je voorhuid te wassen. Je voorkomt zo irritaties en ontstekingen.
Aan het begin van de puberteit lukt het vaak nog niet om de voorhuid terug te schuiven tot achter de eikel. Dat kan je normaal wel tegen het einde van de puberteit.
Lukt het dan nog altijd niet? Ontdek wat je best doet als je je voorhuid niet over je eikel kan schuiven.
Ben je besneden? Dan is er geen voorhuid meer om terug te schuiven.
Een ejaculatie is wanneer er sperma uit de penis komt. De teelballen maken pas zaadcellen aan tijdens de puberteit. Het sperma bevat dan zaadcellen en ander vocht. De eerste ejaculatie gebeurt meestal rond 14 jaar.
Dat kan gebeuren tijdens een droom of bij het masturberen. Soms heb je eerder al een orgasme gehad zonder sperma.
Zodra je zaadcellen aanmaakt, kan je kinderen maken. Bij je allereerste zaadlozing kan je dus al vruchtbaar zijn.
Je hebt dat gesprek best zo vroeg mogelijk, en best vóór de eerste ejaculatie. Bijvoorbeeld in het begin van de puberteit, wanneer je kind tussen de 10 en 13 jaar is.
Waarom? Zo ben je zeker dat je kind kan luisteren en praten zonder schaamte- of schuldgevoelens. En zo is je kind voorbereid.
Veel kinderen gaan er zelf niets over zeggen. Je merkt het misschien bij het wassen van lakens of ondergoed. Dat kan confronterend zijn, want het toont dat je kind volwassen wordt.
Je hoeft er geen lang gesprek over te voeren. Een zaadlozing is niet erg of schadelijk. Je kan afspreken hoe je kind het netjes en schoon kan houden. Je kan ook vragen of je kind vragen heeft.
Verwijs eventueel naar onze webpagina over ejaculatie.
Maandstonden of menstruatie is wanneer je lichaam extra baarmoederslijmvlies en een onbevrucht eitje afstoot. Het betekent dat je niet zwanger bent. Het veroorzaakt bloedverlies.
De menstruatie duurt ongeveer 5 dagen. Daarna begint een nieuwe vruchtbaarheidscyclus.
Gemiddeld krijg je jouw eerste maandstonden rond je 13 jaar. Dat kan ook vroeger of later: op je 10 jaar bijvoorbeeld, of op je 15 jaar.
Word je heel jong ongesteld en groeien je borsten nog niet? Of heb je op je 16 jaar nog geen maandstonden? Praat dan met een dokter.
Ja, zelfs vroeger. Je bent 2 weken voor je allereerste maandstonden vruchtbaar.
Ja. Veel jongeren starten met maandverband, maar tampons of een menstruatiecup mogen ook. Dat vraagt wat oefening. Haal proefpakketjes in huis en test wat voor jou het beste voelt.
In de eerste jaren zijn je regels vaak onregelmatig. Dat is normaal en kan 1 tot 2 jaar duren. Je lichaam past zich aan.
Een jaar voor je maandstonden starten, begint er regelmatig vocht uit je vagina te komen. Dat is normaal, en heet witverlies. Het is bedoeld om je lichaam schoon te maken.
Heeft het vocht een ongewone geur of kleur? Is je vulva rood of lichtgezwollen? Of heb je jeuk of pijn? Ga dan naar een dokter.
Je hebt dat gesprek best zo vroeg mogelijk, en best voor de eerste maandstonden. Bijvoorbeeld in het begin van de puberteit, wanneer je kind tussen de 10 en 13 jaar is.
Je kan beginnen door te vertellen dat mensen met een baarmoeder elke maand een beetje bloed verliezen. Of als jullie menstruatieproducten kopen, kan je vertellen waarvoor deze dienen.
Leg gerust ook uit hoe de vruchtbaarheidscyclus werkt. Op Zanzu vind je duidelijke tekeningen.
De kans is groot dat je kind al het een en ander leerde van vrienden of het internet. Vraag wat het al weet, dan kan je fouten rechtzetten.
Tijdens de puberteit gaan veel tieners op zoek naar meer onafhankelijkheid van hun ouders. Ze willen meer tijd doorbrengen met hun vrienden. Soms rebelleren ze tegen alles wat met ouders en autoriteit te maken heeft.
Jongeren in de puberteit proberen van alles uit: liefjes, kleding, alcohol, vapen, drugs, hobby’s, politieke ideeën. Bij de ene persoon zijn die veranderingen opvallender dan bij de andere.
De puberteit kan best heftig zijn. Voor veel jongeren is het een stresserende periode. Hun stemming schommelt vaak en kan snel omslaan: van vrolijk naar energiek naar boos of verdrietig. Voor ouders voelt het soms alsof ze niets meer goed kunnen doen.
Veel tieners hebben in deze periode ook moeite om zich te concentreren. Schoolwerk gaat niet altijd vanzelf, en soms worden leerproblemen juist extra zichtbaar.
Daarnaast ontdekken jongeren hun gevoelens en seksualiteit. Ze krijgen te maken met eerste verliefdheden, kriebels en nieuwsgierigheid naar intimiteit. Dat kan leuk en spannend zijn, maar soms ook verwarrend of overweldigend. Ze leren gaandeweg waar hun grenzen liggen en hoe ze die kunnen aangeven, maar ook hoe ze die van anderen kunnen respecteren.
Omdat grenzen niet altijd duidelijk zijn, kan er soms sprake zijn van grensoverschrijdend gedrag. Het is belangrijk dat jongeren ruimte krijgen om hierover te praten en begeleiding voelen vanuit hun omgeving.
Voor de ene jongere voelt de puberteit vooral zwaar en onzeker, voor de andere juist spannend en nieuw.
Als ouder kan je je kind helpen door betrouwbare informatie te zoeken. Dat kan in de boekenwinkel of bib, maar ook via goede websites, podcasts en andere digitale bronnen over de puberteit.
Je kan hen ook verwijzen naar De dokter Bea show. Dat is een Ketnet-programma over seksuele voorlichting voor tieners tussen 10 en 12 jaar.
Je lichaamsbeeld is hoe je je lichaam ziet en beleeft.
Kinderen van 1,5 jaar ontwikkelen al een lichaamsbeeld door aanrakingen. Die kunnen prettig zijn of onaangenaam. Kinderen die te weinig of onaangenaam worden aangeraakt, ontwikkelen een negatief lichaamsbeeld.
Kinderen nemen veel van hun ouders over. Wat je ouders over hun lichaam zeggen en hoe ze ermee omgaan, heeft een invloed op jou.
In de media zie je vaak eenzelfde soort schoonheidsbeelden. Bijvoorbeeld: een bepaald lichaamstype, huidskleur of uiterlijk. Het is goed om daar kritisch naar te kijken. Deze beelden laten immers maar een heel beperkt beeld van schoonheid zien.
Negatieve opmerkingen van leeftijdsgenoten kunnen ervoor zorgen dat je je slecht voelt over je lichaam. Praat erover met iemand die je kan vertrouwen.
Als je een goed gevoel hebt over je lichaam, voel je je vaak gelukkiger. Je zorgt ook beter voor jezelf.
Kinderen kunnen al voor de puberteit onzeker zijn. Dat kan van nature zo zijn, door wat ze meemaken, of door hun opvoeding.
In de puberteit wordt de onzekerheid vaak erger. Veel jongeren zijn dan extra gevoelig voor wat anderen denken. Dat hoort een beetje bij de sociale en lichamelijke veranderingen die ze doormaken.
Meer tips over lichaamstevredenheid vind je hier.
Beelden in traditionele en op de sociale media tonen vaak een stereotiep ideaalbeeld. Jongeren gaan vergelijken en voelen zich minder tevreden over hun lichaam.
Maar op sociale media vinden ze ook informatie en steun.
Dit zijn hulpbronnen:
Er bestaan veel kinder- en jeugdboeken over lichaam en zelfbeeld. In de plaatselijke bib kan je altijd terecht voor boekjes over seksuele voorlichting.
De website ‘Eetexpert’ biedt informatie over lichaam en schoonheidsidealen.
Bij de Opvoedingslijn kan je terecht met vragen over opvoeding.
Je hebt dat gesprek best zo vroeg mogelijk, voor de puberteit start. Zo toon je dat praten en vragen stellen altijd mag en dat schaamte niet nodig is.
In de puberteit krijgen veel jongeren puistjes of acne. Dat komt omdat hun huid meer talg aanmaakt. Daardoor wordt ze vetter.
Acne komt vooral voor op het gezicht. Maar je kan het ook op andere plekken hebben, zoals je hals, borst, nek of schouders.
8 op de 10 jongeren heeft last van acne, vooral in de puberteit. Jongeren tussen 16 tot 19 jaar hebben er het meest last van. Wanneer je geboren bent als meisje kan je vanaf 8 jaar last hebben. Wanneer je geboren bent als jongen begint dit meestal rond 14 jaar.
Vlak voor je regels kan je meer last hebben van puistjes. Dat is normaal.
Heb je veel last van acne? Ga dan naar de dokter of dermatoloog.
HPV is een virus dat je via seks kan krijgen. Het kan verschillende kankers en genitale wratten veroorzaken.
Jongeren tussen 11 en 13 jaar kunnen zich gratis laten vaccineren. Meestal gebeurt dat op school, in het eerste middelbaar. Je krijgt hierover informatie via het CLB.
Je krijgt dit vaccin best voor je de eerste keer seks hebt.