Het koperspiraaltje

Wat is het koperspiraaltje?

Koperspiraal geplaatst in de baarmoeder

De meeste koperspiralen bestaan uit een klein frame van plastic met koperdraad eromheen. Ze hebben verschillende vormen:

• De letter T
• Hoefijzertje
• Draadje
• Bolletje
• Ankertje

Je huisarts of gynaecoloog plaatst het koperspiraaltje in je baarmoeder.

Hoe werkt het koperspiraaltje?

Het koperspiraaltje bevat geen hormonen. Het koper in het spiraal voorkomt op 2 manieren een zwangerschap:

• Koperionen zijn giftig voor de mannelijke zaadcellen. Daardoor zijn de zaadcellen minder beweeglijk en niet of nauwelijks in staat om een eicel te bevruchten.
• Koper maakt het slijmvlies van de baarmoeder ook ongeschikt voor innesteling van een bevruchte eicel.
• Het koperspiraal lokt ook een lichte ontstekingsreactie uit. Dit is een milde ontsteking en zal geen schade veroorzaken. Het lichaam ziet het koperspiraal als een lichaamsvreemd object. Het lichaam reageert erop door witte bloedcellen naar de baarmoeder te sturen. Deze witte bloedcellen vallen de zaadcellen aan en belemmeren een innesteling als er toch een bevruchting plaatsvindt. 

Hoe laat je een spiraaltje plaatsen?

Je huisarts of gynaecoloog brengt het spiraaltje via de vagina in de baarmoeder. Dat gebeurt met een dun hulsje, waar het spiraaltje in zit.

Een uur voor het plaatsen van het spiraaltje kan je een pijnstiller nemen. Dat kan eventuele pijn of krampen verminderen. Vraag je huisarts om je een pijnstiller voor te schrijven ter voorbereiding van de plaatsing. Je kan ook vragen om een plaatselijke verdoving als je dat liever wil.

Het spiraaltje wordt het best geplaatst in de eerste 12 dagen van de cyclus. Het spiraaltje is dan direct betrouwbaar. Dan is de kans op afstoten het kleinst. Voor het spiraaltje geplaatst wordt, moet je zeker zijn dat je geen ontsteking hebt van de vagina, de baarmoeder of de eierstokken. Je arts zal voor de plaatsing een test doen of antibiotica voorschrijven als hij of zij denkt dat je een verhoogd risico hebt op een infectie.

Om het spiraaltje te kunnen inbrengen vraagt de arts je om te gaan liggen met gespreide benen. Via een inwendig gynaecologisch onderzoek bepaalt je dokter de ligging en grootte van je baarmoeder. Dan wordt het speculum (eendenbekje) in de vagina ingebracht om de baarmoedermond goed te kunnen zien. Met een staafje meet je arts de diepte van je baarmoeder. Dat kan een onaangenaam gevoel geven.

Daarna wordt het spiraaltje via een dun hulsje naar binnen geschoven. Het hulsje wordt weer teruggetrokken en de kleine draadjes aan het uiteinde van het spiraaltje worden op maat geknipt. Deze draadjes zijn nodig om het spiraaltje later weer te kunnen verwijderen. De draadjes hangen uit de baarmoedermond. Ze hangen niet uit je vagina: je kan dus op geen enkele manier zien dat je een spiraaltje hebt. Je kan de draadjes wel voelen met je vingers.

Sommige vrouwen voelen weinig tot veel pijn na het plaatsen van het spiraaltje of voelen zich duizelig. Als je je goed voelt, mag je direct naar huis. Als het nodig is, kan je achteraf nog een pijnstiller nemen. Tip: spreek op voorhand af dat iemand je komt halen. Dan hoef je niet alleen naar huis als je je niet goed voelt. 

Bij het vrijen kan je partner de draadjes voelen. Wil je dat niet? Meld dit aan je arts. Die kan de draadjes dan heel kort afknippen.

Hoe gebruik ik het koperspiraaltje?

Tijdens het eerste jaar moet je het spiraaltje 2 keer laten controleren: 4 tot 12 weken na het plaatsen en 1 jaar na het plaatsen. Na het eerste jaar laat je je spiraal jaarlijks controleren, tenzij je dokter daar anders over beslist.

Je kan ook zelf controleren of het spiraaltje nog goed zit, liefst na de menstruatie. Als je je vinger diep in je vagina steekt, kan je met je vingertoppen de baarmoedermond voelen. Als je de draadjes voelt, zit het spiraaltje goed. Trek niet aan de draadjes! Want dan kan je het spiraaltje uit je baarmoeder trekken.

Als je een hard stukje in de baarmoedermond voelt, dan is dat het pootje van het spiraaltje. Het spiraaltje zit dan niet meer goed. Gebruik een condoom als je seks hebt en maak een afspraak bij je huisarts.

Noteer in je agenda wanneer het spiraaltje ingebracht is, en wanneer het vervangen moet worden. Als je de datum toch kwijt bent, contacteer dan de arts die het spiraal heeft ingebracht. Die heeft die informatie zeker ter beschikking.

Elke vrouw kan een koperspiraaltje gebruiken, ook als je nog niet zwanger geweest bent.

Prijs?

Ben je jonger dan 25 jaar? Koop je je anticonceptie bij een apotheek? Dan heb je in België recht op een terugbetaling van € 3 per maand. Sommige anticonceptiemiddelen zijn daardoor gratis of veel goedkoper tot 25 jaar. 

Heb je recht op een verhoogde tegemoetkoming? Dan geldt deze terugbetaling ook na je 25e. Ben je 25 jaar of ouder en heb je geen recht op een verhoogde tegemoetkoming? Dan betaal je het volledige bedrag. 

Bij sommige ziekenfondsen krijg je wel een extra tegemoetkoming als je anticonceptie koopt. Vraag ernaar bij jouw ziekenfonds.

Het koperspiraal kost tussen de € 47 en € 129, afhankelijk van het merk. Aangezien het koperspiraaltje 5 tot 10 jaar werkt, komt dit neer op € 9 à € 26 per jaar. 

Hoe betrouwbaar is het koperspiraal?

Het koperspiraal is zeer betrouwbaar. De kans op zwangerschap is ongeveer 0,8%. Dit wil zeggen dat als 1.000 vrouwen gedurende 1 jaar het koperspiraaltje gebruiken, er ongeveer 8 zwanger worden.

Voor de indeling van de anticonceptiemiddelen baseren we ons op de studie van James Trussell. We hanteren de ‘typical use’ cijfers aangezien deze rekening houden met mogelijke gebruikersfouten en een typisch gebruik voorstellen (Trussell, 2011).

Voor- en nadelen van het koperspiraal

Voordelen

• Zeer betrouwbaar.
• Je hoeft weinig aan je anticonceptie te denken.
• Nadat het koperspiraaltje verwijderd is, kan je onmiddellijk weer zwanger worden.
• Het koperspiraal geeft geen extra risico op trombose (stolsel in de ader) of op hart- en vaatziekten.
• Het koperspiraaltje kan ook gebruikt worden als noodanticonceptie. Had je onveilige seks? Dan kan je de dokter vragen om een spiraal te laten plaatsen. Een koperspiraal werkt beter dan de noodpil. Een noodpil stelt enkel een eisprong uit als je die nog niet gehad hebt. Een spiraal zal zelfs na bevruchting nog de innesteling van een bevruchte eicel tegengaan. 
• Je kan het koperspiraaltje gebruiken als je borstvoeding geeft. Het bevat geen hormonen.

Nadelen

• De eerste maanden kan je last hebben van bijwerkingen: langere menstruatieperiodes, toenemend of tussentijds bloedverlies en buikpijn. Je baarmoeder moet dan nog wennen aan het spiraaltje. Die bijwerkingen kunnen ook blijvend zijn. Als dit je stoort, kan je overwegen om het spiraal te laten verwijderen.
• Je kan je menstruatie niet zelf regelen.
• Het koperspiraal beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s). Gebruik dus ook een condoom als je met een nieuwe partner vrijt. Doe een soa-test bij je huisarts voor je zonder condoom vrijt.
• Met het koperspiraaltje kan het zijn dat je meer vaginale afscheiding hebt.

Veelgestelde vragen